رشد ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی، توسعه اقتصادی یا اثر تورم؟

رشد ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی، توسعه اقتصادی یا اثر تورم؟

زمان مطالعه: 4 دقیقه

1405/05/21

انتشار خبر رشد ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی در چهار ماهه نخست سال جاری توجه بسیاری از محافل اقتصادی را به خود جلب کرده است. بر اساس آمار منتشر شده توسط رئیس کل سازمان امور مالیاتی، طی 4 ماهه نخست 1405 رقمی بالغ بر ۵۷۷ هزار میلیارد تومان (همت) مالیات وصول شده است که نسبت به دوره مشابه سال گذشته 46درصد رشد داشته است؛ اما آیا این رشد خیره‌کننده نشانه‌ای از پویایی اقتصاد ایران و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی می‌باشد یا صرفاً  به دلیل تورم بالا پدید آمده است؟

اولین اصلی که در تحلیل داده‌های کلان اقتصادی باید مدنظر قرار داد تفاوت میان رشد اسمی و واقعی است. برای درک دقیق رشد ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی بهتر است آن را با اعداد و ارقام شاخص‌های مرتب مقایسه کنیم. طبق اعلام بانک مرکزی، نرخ تورم در دوازده ‌ماه منتهی به تیرماه 1405 نسبت‌ به دوازده ‌ماه منتهی به تیر‌ماه 1404 معادل 61.4 درصد می‌باشد. با احتساب این نرخ تورم، بخش قابل توجهی از رشد ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی صرفاً جبران کاهش ارزش پول ملی است؛ به عبارت دیگر، افزایش قیمت کالاها و خدمات به طور خودکار منجر به افزایش مالیات بر ارزش افزوده و مالیات بر درآمد مشاغل (یا همان مالیات اسمی) شده و این بدان معناست که رشد واقعی درآمدهای مالیاتی از نگاه تورمی همچنان منفی می‌باشد. البته نباید این موضوع را نادیده گرفت که تأخیر زمانی در وصول مالیات‌ها هم می‌تواند در اینجا تأثیرگذار باشد؛ در واقع مالیات‌های وصول شده در مقطع فعلی اکثراً مربوط به عملکرد سال‌های گذشته هستند. بنابراین این درآمدها بازتابی از شرایط تورمی سال‌های قبل بوده و به رونق کنونی اقتصاد ارتباط کمتری دارند.

از نگاه بودجه‌ای نیز همان‌طور که می‌دانیم در بودجه کشور برای سال جاری رشد ۶۰ درصدی درآمدهای مالیاتی پیش‌بینی شده است که با تقسیم‌بندی خطی سهم 4 ماهه نخست سال، 33 درصد خواهد بود؛ اما این رشد 46درصدی بدین معناست که فقط 20.5 درصد از 33 درصد محقق گردیده است.

البته طبق گفته‌ سخنگوی سازمان امور مالیاتی، هم‌زمان با رشد ۴۶ درصدی درآمدها، استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده به مؤدیان نیز ۱۵۳ درصد رشد داشته است که این موضوع نقطه قوتی در بهبود رویه‌های اجرایی این سازمان محسوب می‌شود؛ اما در شرایطی که اقتصاد کشور نیازمند سرمایه‌گذاری مولد است افزایش مستمر درآمدهای مالیاتی بدون بهبود فضای کسب‌وکار می‌تواند به عنوان یک ترمز عمل کند. فشار مضاعف بر بخش شفاف اقتصاد (حقوق‌ بگیران و شرکت‌های تولیدی) در مقابل بخش‌های غیر شفاف و سوداگرانه چالشی است که باید چاره‌جویی گردد؛ لذا باید مشخص شود که این رشد ۴۶ درصدی تا چه حد ناشی از مالیات‌ستانی از بازارهای غیرمولد بوده و چه میزان از آن بر دوش تولیدکنندگان و خرده‌فروشان سنگینی می‌کند.

نهایتاً باید به این نکته نیز اشاره کرد که رشد ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی، گامی مهم در مسیر بودجه‌ریزی غیرنفتی است؛ اما موفقیت پایدار این سیاست در گرو آن است که افزایش مالیات‌ها نه از طریق فشار بر بخش‌های مولد، بلکه از طریق گسترش پایه‌های مالیاتی جدید (مانند مالیات بر عایدی سرمایه) و هوشمند سازی کامل نظام مالیاتی محقق شود.

نویسنده: محمدعلی عرب پور